Iran thắt chặt kiểm soát eo biển Hormuz bằng hệ thống 'phí' mới cho 20% lượng dầu thế giới

(P1 - Lede) Iran đang củng cố quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, kênh đào cung cấp khoảng một phần năm lượng dầu của thế giới, bằng cách triển khai một hệ thống phức tạp gồm các thỏa thuận ngoại giao, thẩm định nghiêm ngặt và các khoản phí được cho là để đi qua, điều này đã bóp nghẹt giao thông và tạo ra một thực tế mới đầy căng thẳng cho thị trường năng lượng toàn cầu.

(P2 - Authority) "Eo biển sẽ bị phong tỏa hoặc mở ra chỉ khi có sự chấp thuận của chế độ Iran," Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo Israel và hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia của Israel, cho biết. "Một số sẽ được đi qua vì các liên minh chính trị, những người khác sẽ phải trả tiền, số khác sẽ bị từ chối. Đây là chuẩn mực mới."

(P3 - Details) Cơ chế mới đã làm nghẽn lưu lượng tàu thuyền xuống mức nhỏ giọt, với chưa đầy 60 tàu đi qua từ ngày 18 tháng 4 đến ngày 6 tháng 5, một sự sụt giảm mạnh so với mức trung bình trước chiến tranh là 120 đến 140 tàu mỗi ngày. Sự gián đoạn này đã khiến ước tính 1.500 con tàu bị mắc kẹt ở vùng Vịnh và khiến giá dầu biến động mạnh, với dầu thô Brent giảm hơn 5% xuống còn khoảng 104 USD/thùng vào thứ Tư sau những bình luận của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng các cuộc đàm phán đang ở "giai đoạn cuối cùng", nhưng sau đó đã bật tăng trở lại trên 106 USD vào thứ Năm khi thị trường cân nhắc các thực tế tại hiện trường.

(P4 - Nut Graf) Với việc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nắm quyền kiểm soát trên thực tế, nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt với mức thất thoát hàng ngày hơn 120 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ và khí đốt. Các nhà vận tải hiện đang phải điều hướng giữa một lựa chọn đầy nguy hiểm: bị phong tỏa vô thời hạn, hoặc tham gia vào hệ thống mới của Iran, một động thái có nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ và mất quyền bảo hiểm. Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã cảnh báo rõ ràng về việc thực hiện thanh toán, trong khi Hải quân Hoa Kỳ duy trì lệnh phong tỏa riêng đối với các tàu Iran bên ngoài eo biển, tạo ra một cuộc đối đầu địa chính trị đa tầng.

Giá của việc đi qua

Mặc dù các khoản thanh toán trực tiếp chính thức bị phủ nhận và gây nguy hiểm về mặt pháp lý do các lệnh trừng phạt, hai nguồn tin vận tải châu Âu nói với Reuters rằng một số tàu đang trả cho chính quyền Iran hơn 150.000 USD để đảm bảo đi qua an toàn. Các báo cáo khác đưa ra mức phí cao tới 2 triệu USD cho mỗi con tàu. Iran, quốc gia gần đây đã thành lập “Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư”, khẳng định họ có thể thu phí cho các dịch vụ như an ninh và hàng hải, mặc dù luật pháp quốc tế thường cấm thu phí quá cảnh qua các eo biển tự nhiên.

Hành trình của tàu Agios Fanourios I, một tàu chở dầu dài 330 mét chở 2 triệu thùng dầu thô của Iraq đến Việt Nam, minh họa cho sự phức tạp này. Sau khi bị mắc kẹt trong nhiều tuần, con tàu đã khởi hành vào ngày 10 tháng 5 sau một thỏa thuận trực tiếp giữa chính phủ Iraq và Iran. Ngay cả với sự cho phép cấp cao này, tàu chở dầu vẫn bị các tàu cao tốc của IRGC chặn lại trong một thời gian ngắn gần đảo Hormuz, biến một chuyến quá cảnh thông thường kéo dài 5 giờ thành một thử thách kéo dài hai ngày trước khi nó bị Hải quân Mỹ phong tỏa thêm 6 ngày nữa.

Một hệ thống phân tầng

Hệ thống mới của Iran dường như được phân tầng, ưu tiên các tàu từ các đồng minh như Nga và Trung Quốc, tiếp theo là các quốc gia có mối quan hệ chặt chẽ như Ấn Độ và Pakistan. Đối với những quốc gia khác, các thỏa thuận trực tiếp giữa chính phủ với chính phủ là con đường chính.

Ấn Độ, quốc gia phụ thuộc vào Hormuz cho một phần đáng kể lượng năng lượng nhập khẩu, có đại sứ quán tại Tehran liên lạc trực tiếp với chính quyền Iran, bao gồm cả IRGC. Các thuyền trưởng tàu Ấn Độ được cung cấp các lộ trình cụ thể và được hướng dẫn tắt bộ phát đáp. Cho đến nay, 13 tàu treo cờ Ấn Độ đã đi qua eo biển bằng phương pháp này, trong khi 13 tàu khác vẫn bị mắc kẹt.

Mặc dù Tổng thống Trump khẳng định Hoa Kỳ có quyền kiểm soát "hiệu quả 100%" đối với eo biển và cuộc xung đột có thể kết thúc "rất nhanh chóng", thực tế trên mặt nước lại là sự thống trị của Iran. Đối với nền kinh tế toàn cầu và 22.500 thủy thủ đang bị mắc kẹt ở vùng Vịnh, cuộc đối đầu còn lâu mới kết thúc. Như các nhà phân tích của ING đã lưu ý, "Chúng ta đã ở trong tình huống này nhiều lần trước đây, và cuối cùng dẫn đến sự thất vọng."

Bài viết này chỉ dành cho mục đích thông tin và không cấu thành tư vấn đầu tư.