Những điểm chính:
Công tác chuẩn bị tang lễ của Iran dành cho Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đánh dấu sự khởi đầu của quá trình chuyển giao lãnh đạo, vốn sẽ thử thách thỏa thuận Mỹ-Iran ngày 14/6 và định hình lại mức bù rủi ro tại vùng Vịnh.
Iran sẽ bắt đầu tổ chức lễ tang dành cho Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei vào ngày 4/7 tại Tehran, mở ra một quá trình kế vị diễn ra đồng thời với thỏa thuận mong manh do Mỹ làm trung gian, cùng khoảng 120 tỷ USD tài sản bị phong tỏa đang chờ được giải phóng.
"Thời điểm kế vị tạo ra sự bất định tối đa vì đồng hồ đếm ngược 60 ngày của thỏa thuận và quá trình chuyển giao lãnh đạo đang diễn ra song song," ông Sina Toossi, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, nhận định.
Ủy ban Tưởng niệm Lãnh tụ Liệt sĩ đã công bố các buổi lễ bắt đầu từ ngày 4/7 tại Tehran, Qom và Mashhad, cùng với các sự kiện tiễn biệt bổ sung tại Najaf và Karbala vào ngày 8/7. Khamenei đã qua đời trong các cuộc không kích của Mỹ-Israel nhằm vào Tehran vào tháng 2/2026. Lịch trình tang lễ được đưa ra sau bản ghi nhớ ngày 14/6, vốn đã mở lại eo biển Hormuz trong 60 ngày và cam kết Bộ Tài chính Mỹ giải phóng từ 100 tỷ đến 120 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, theo các ước tính được Forbes trích dẫn.
Quá trình kế vị tạo ra sự bất định kép cho thị trường. Dầu Brent, từng chạm mức 126 USD/thùng trong chiến tranh trước khi ổn định quanh 80 USD, hiện đối mặt với rủi ro rằng sự bất ổn lãnh đạo có thể phá vỡ thỏa thuận trước khi điều khoản Hormuz 60 ngày hết hạn. Vàng đã thu hút dòng vốn trú ẩn an toàn khi các nhà đầu tư định giá xác suất xảy ra một cuộc chuyển giao có tranh chấp, trong khi cổ phiếu khu vực quốc phòng tại vùng Vịnh đã vượt trội so với các chỉ số chuẩn trong khu vực.
Đồng Hồ 60 Ngày Của Thỏa Thuận
Bản ghi nhớ ngày 14/6 đã chính thức hóa lệnh ngừng bắn ở Iran và Lebanon, đồng thời mở lại eo biển Hormuz — nơi khoảng 21% lưu lượng thương mại dầu mỏ toàn cầu đi qua — chỉ trong 60 ngày. Chương trình hạt nhân bị tạm dừng nhưng không bị tháo dỡ, với uranium đã làm giàu được giám sát và pha loãng tại chỗ thay vì được vận chuyển ra nước ngoài. Lực lượng tên lửa của Iran vẫn còn nguyên vẹn sau chiến tranh, và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã nắm toàn bộ quyền kiểm soát ngoại giao và nền kinh tế của nhà nước, theo phân tích của Forbes.
Lần cuối cùng Iran đối mặt với quá trình chuyển giao lãnh đạo trong một cuộc đàm phán hạt nhân là vào năm 1989, khi Giáo chủ Khomeini qua đời và Khamenei kế vị. Quá trình chuyển giao đó mất khoảng hai tháng để hoàn tất, trong thời gian đó các cuộc đàm phán với phương Tây đã tạm dừng. Tiến trình hiện tại bị rút ngắn hơn: điều khoản Hormuz hết hạn vào cuối tháng 8, trong khi Hội đồng Chuyên gia vẫn chưa công bố thời điểm chọn người kế nhiệm.
Những Gì Thị Trường Đang Định Giá
Giá dầu Brent giảm từ 126 USD xuống 80 USD phản ánh thị trường đang định giá các điều khoản ngừng bắn của thỏa thuận nhưng chưa tính đến rủi ro kế vị. Độ lệch quyền chọn (options skew) trên dầu Brent đã dịch chuyển về phía quyền chọn bán (puts) trong những phiên gần đây, cho thấy các nhà giao dịch đang phòng ngừa cho kịch bản thỏa thuận được duy trì — nhưng cũng cho kịch bản giá tăng đột biến nếu quá trình chuyển giao làm mất ổn định thỏa thuận.
Hội đồng Chuyên gia, cơ quan chịu trách nhiệm bổ nhiệm Lãnh tụ Tối cao mới, vẫn chưa công bố lộ trình cho quyết định của mình. Dự trữ chiến lược của Iran, ước tính khoảng sáu tháng theo các nhà báo Iran được trích dẫn trong báo cáo của Forbes, sẽ cho giới lãnh đạo mới thời gian đàm phán hạn chế trước khi áp lực kinh tế gia tăng.
Đối với các quốc gia vùng Vịnh, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, việc kế vị làm thay đổi các tính toán. Thỏa thuận ngày 14/6 đã coi trục kháng chiến của Iran — Hezbollah ở Lebanon, Houthis ở Yemen và Lực lượng Vận động Bình dân ở Iraq — như một thực tế để đàm phán xoay quanh thay vì các tổ chức cần bị tiêu diệt bằng vũ lực. Một Lãnh tụ Tối cao mới có thể củng cố lập trường đó hoặc thay đổi hướng đi, tùy thuộc vào việc người kế nhiệm đến từ phe IRGC hay phe giáo sĩ.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
