Key Takeaways: Một khối lượng dữ liệu bảng lương ngày càng lớn cho thấy AI đang loại bỏ các công việc đầu vào ngay cả khi tổng số việc làm vẫn ổn định, làm sâu sắc thêm sự chia rẽ giữa ba nhà kinh tế hàng đầu về việc liệu thị trường lao động đang đối mặt với một sự thay đổi cơ cấu hay chỉ là một sự điều chỉnh tạm thời.
Một khối lượng dữ liệu bảng lương ngày càng lớn cho thấy AI đang loại bỏ các công việc đầu vào ngay cả khi tổng số việc làm vẫn ổn định, làm sâu sắc thêm sự chia rẽ giữa ba nhà kinh tế hàng đầu về việc liệu thị trường lao động đang đối mặt với một sự thay đổi cơ cấu hay chỉ là một sự điều chỉnh tạm thời.
Cuộc tranh luận về việc liệu trí tuệ nhân tạo có phá hủy việc làm hay không đã chuyển từ giả thuyết sang thực nghiệm, với dữ liệu bảng lương mới cho thấy mức suy giảm 3,8% so với cùng kỳ năm trước đối với các vai trò chịu tác động của AI dành cho người lao động từ 22 đến 25 tuổi — ngay cả khi tổng số việc làm trong các ngành nghề đó hầu như không thay đổi.
"Dù đó là gì thì nó cũng không biến mất," Erik Brynjolfsson, nhà kinh tế học Stanford, người đứng đầu Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số, nói với Fortune, ám chỉ sự suy giảm dai dẳng trong tuyển dụng lao động đầu sự nghiệp kể từ khi ChatGPT ra mắt.
Dữ liệu, được trích xuất từ hồ sơ bảng lương của ADP bao phủ khoảng một phần sáu lực lượng lao động Mỹ, cho thấy hiệu ứng này thực sự đã gia tăng theo thời gian. Việc làm cho lao động trẻ trong các ngành nghề có mức độ tiếp xúc AI cao đã giảm 2,8% so với cùng kỳ năm trước tính đến tháng 4 năm 2024, sau đó tăng tốc lên hơn 4% hàng năm tính đến tháng 4 năm 2026. Ngược lại, các công việc ít bị tác động nhất đối với cùng nhóm tuổi đang tăng trưởng ở mức 2% hàng năm. Lao động trung niên từ 31 đến 34 tuổi cũng đang bị thu hẹp, giảm 1,7% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lao động từ 35 đến 40 tuổi đang tăng trưởng ở mức 2%.
Sự phân hóa này đã làm bùng phát một rạn nứt công khai giữa các nhà kinh tế hàng đầu. Brynjolfsson cho rằng cuộc Cách mạng Công nghiệp của trí óc đang diễn ra nhanh gấp 10 lần so với cuộc cách mạng trước đó. Daron Acemoglu, người đoạt giải Nobel từ MIT, gọi phần lớn các cuộc thảo luận về năng suất AI là "vô não" — mang tính suy đoán đến mức viễn tưởng. Trong khi đó, CEO của Nvidia, Jensen Huang, bác bỏ những lo ngại về mất việc làm là "hoàn toàn vô nghĩa," lập luận rằng AI sẽ giúp các công ty tăng năng suất mà không cần cắt giảm nhân sự. Những gì đang bị đe dọa là rất lớn: nếu Brynjolfsson đúng, hàng triệu lao động trẻ có thể phải đối mặt với một con đường sự nghiệp bị tổn hại vĩnh viễn ngay từ đầu.
Sự bất đồng không phải là về việc liệu AI có đang tác động đến công việc hay không — mà là về mức độ và thời gian. Bảng điều khiển Canaries của Brynjolfsson, được xây dựng hợp tác với ADP Research và cập nhật đến tháng 4 năm 2026, hiện bao phủ 4,6 triệu lao động trên hơn 730 ngành nghề. Bảng điều khiển xử lý dữ liệu bảng lương gần như theo thời gian thực, cung cấp thứ mà Brynjolfsson gọi là "bằng chứng kịp thời và đáng tin cậy" cho một cuộc tranh luận vốn bị chi phối bởi những suy đoán.
Cơ chế đằng sau sự suy giảm việc làm đầu sự nghiệp khá đơn giản. AI tiếp nhận các nhiệm vụ trước khi nó tiếp nhận toàn bộ công việc, và những nhiệm vụ mà nó tiếp cận đầu tiên là những nhiệm vụ đòi hỏi ít kinh nghiệm nhất: truy xuất, tóm tắt, lên lịch, định dạng. Đây là những nhiệm vụ được giao cho nhân viên cấp dưới một cách không cân xứng. Nhân viên cấp cao có những kỹ năng cụ thể theo công việc, khó hệ thống hóa, vẫn tạo ra vùng đệm chống lại sự thay thế.
Nhà kinh tế trưởng của ADP, Nela Richardson, đối tác nghiên cứu của Brynjolfsson, lập luận rằng sự khác biệt giữa tự động hóa và hỗ trợ (augmentation) là biến số then chốt. Các ngành nghề nơi AI hỗ trợ công việc của con người cho thấy tăng trưởng việc làm bền vững hơn; những ngành nghề nơi AI tự động hóa hoàn toàn các nhiệm vụ lại cho thấy sự thu hẹp. "Nhìn chung, tác động của AI lên việc làm vẫn còn khiêm tốn," Richardson viết trong một bài đăng trên blog ngày 16 tháng 6. Nhưng khi đo lường theo từng giai đoạn sự nghiệp, bà tiếp tục, "những khác biệt đáng kể hiện ra."
Brynjolfsson đã kiểm tra độ bền của phát hiện này trước mọi lập luận phản biện chính. Giả thuyết về lãi suất chỉ sai hướng — những ngành nghề nhạy cảm nhất với lãi suất, như xây dựng, lại có mức độ tiếp xúc AI thấp nhất. Ông đã loại bỏ toàn bộ lĩnh vực công nghệ. Ông đã cô lập các tác động của làm việc từ xa. Kết quả vẫn giữ nguyên mỗi lần.
Cược Năng Suất
Brynjolfsson có một cuộc cá cược kéo dài 10 năm với nhà kinh tế học Northwestern, Robert Gordon, trên longbets.com rằng năng suất sẽ cao hơn đáng kể vào cuối thập kỷ này. "Tôi đã dẫn trước," Brynjolfsson nói. "Và tôi luôn nghĩ nó sẽ tăng mạnh ở giai đoạn sau dựa trên lý thuyết đường cong J của tôi."
Về phần mình, Acemoglu vẫn chưa hề dịu bớt sự hoài nghi. Ông gần đây đã nói với Fortune rằng phần lớn các cuộc thảo luận về năng suất AI mang tính suy đoán đến mức viễn tưởng. Tuy nhiên, cả hai nhà kinh tế đều đồng ý một điểm: AI nên được triển khai để bổ trợ cho người lao động thay vì thay thế họ. Câu hỏi là liệu các động lực thị trường có thúc đẩy theo hướng đó hay không.
Đối với các nhà đầu tư, cuộc tranh luận mang những hàm ý trực tiếp đến danh mục đầu tư. Các công ty triển khai AI để tự động hóa các chức năng đầu vào có thể thấy biên lợi nhuận mở rộng trong ngắn hạn — nhưng phải đánh đổi bằng một đường ống nhân tài cạn kiệt. Nvidia, đang giao dịch ở mức khoảng 35 lần thu nhập dự phóng, có nhiều lợi ích nhất nếu việc áp dụng AI tăng tốc bất kể kết quả thị trường lao động ra sao. Các công ty trong lĩnh vực công nghệ nhân sự và đào tạo lực lượng lao động, như Upwork hay Coursera, có thể được hưởng lợi nếu việc đào tạo lại kỹ năng trở thành ưu tiên của doanh nghiệp. Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào lao động cổ trắng đầu sự nghiệp — tư vấn, dịch vụ pháp lý, kế toán — phải đối mặt với rủi ro cơ cấu lớn nhất.
Dữ liệu vẫn chưa tác động đến thị trường. Nhưng khi bảng điều khiển của Brynjolfsson được cập nhật hàng tháng với số liệu bảng lương mới, cuộc tranh luận đang chuyển từ "liệu có" sang "bao nhiêu" — và chỉ riêng sự chuyển dịch đó đã là một tín hiệu để các nhà đầu tư chú ý.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin và không cấu thành lời khuyên đầu tư.
