Eşi benzeri görülmemiş bir arz kesintisi ve rafineri darboğazlarının tetiklediği ciddi bir petrol fiyat şoku, ABD enflasyonunu yükseltmekle ve Federal Rezerv'in bu yılki olası faiz indirimlerini durdurmakla tehdit ediyor.
(P1: TEMA)
Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının günlük 12 milyon varilden fazla petrol arzını kesmesiyle ABD ekonomisi karmaşık bir enerji kriziyle karşı karşıya. Uluslararası Enerji Ajansı bu kesintiyi tarihteki en ciddi kesinti olarak nitelendirdi. Eski Beyaz Saray enerji danışmanı Amos Hochstein, petrol fiyatları üzerindeki baskının bitmekten çok uzak olduğu konusunda uyararak yeni bir enflasyon dalgası ve belirgin şekilde daha yüksek borçlanma maliyetleri tehdidinde bulunuyor.
(P2: OTORİTE)
Bağımsız Yağlayıcı Üreticileri Birliği (ILMA) CEO'su Holly Alfano, CNN'e verdiği demeçte, özel ürünler üzerindeki alt segment etkisine dikkat çekerek, "Kıtlıklarla karşı karşıyayız; buna hiç şüphem yok. Bu büyük bir karmaşa ve çabuk çözülmeyecek. Gerçek bir rahatlama görmemiz bir yıl kadar sürebilir," dedi.
(P3: DETAYLAR)
Kriz, WTI ham petrol vadeli işlemlerinin yükselmesine ve son zamanlarda varil başına 100 dolar civarında işlem görmesine neden olurken, Amerikan Otomobil Birliği'ne göre ABD benzin fiyatları ulusal ortalamada galon başına 4,53 dolara ulaştı; bu rakam savaşın başlamasından bu yana 1,55 dolar artış anlamına geliyor. Kesinti iki yönlü: küresel petrolün beşte birini taşıyan bir su yolunun fiziksel blokajı ve yapısal bir rafineri sıkışıklığı. Jet yakıtı 'crack spread'lerinin varil başına rekor 80 dolara ulaşmasıyla, rafineriler kapasitelerini benzinden uzaklaştırıyor ve bu durum, rafineriler tam kapasite çalışsa bile ABD benzin üretiminin geçen yıla göre günlük 340.000 varil düşmesine neden oluyor.
(P4: ÖZET GRAFİK)
Etkinin önümüzdeki aylarda ekonomide dalgalanması bekleniyor. Hochstein, Mayıs ayındaki petrol fiyat artışının Temmuz ve Ağustos aylarına kadar çekirdek TÜFE'ye yansıyacağını, Federal Rezerv'in politika yolunu karmaşıklaştıracağını ve muhtemelen faiz oranlarını yüksek tutacağını öngörüyor. Tahvil piyasaları şimdiden tepki veriyor; 30 yıllık Hazine getirisi finansal krizden bu yana en yüksek seviyesine tırmanarak mortgage'lar, kurumsal borçlar ve federal borçlanmalar için sürdürülebilir yüksek maliyet dönemine işaret ediyor.
Arz Araçları Tükendi
2022 enerji krizinin aksine, ABD politika araç çantasının neredeyse boş olduğunu görüyor. Stratejik Petrol Rezervi (SPR), yaklaşık 374 milyon varile düşürülmüş durumda ve fiyatları anlamlı şekilde etkileyebilecek daha fazla önemli salım için kapasite sınırlı. IEA'nın koordineli müdahalesinin bir parçası olarak taahhüt edilen 172 milyon varilden yaklaşık 80 milyonu zaten piyasaya sürüldü.
Dahası, SPR salımlarının etkinliği rafineri darboğazı nedeniyle köreliyor. ILMA yakın tarihli bir bültende, "Grup II emniyet valfi fiilen kapalı," diyerek, motor yağı üretimi için normalde ikame olarak kullanılan baz yağların dizel talebini karşılamak üzere yönlendirildiğini açıkladı. Üretim tarafında, ABD kayaç petrolü üretiminin maksimum kapasitesine yakın olduğu düşünülürken, ham petrol ve petrol ürünü ihracatı Nisan sonunda günlük 12,9 milyon varil ile rekor kırdı ve kullanılacak başka kaldıraç kalmadı.
Jeopolitik Çıkmaz ve Küresel Yansımalar
Krizin kökeni İran ile olan savaşta ve ardından Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasında yatıyor. Tahran'ın su yolu üzerindeki egemenliğinin tanınmasını talep etmesi ve ABD'nin bu şartı kesin bir dille reddetmesi nedeniyle diplomatik çabalar çıkmaza girmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump, İran'a anlaşma sağlaması için hafta sonuna kadar mühlet verirken, Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD'nin gerektiğinde askeri harekatı başlatmak için "tetikte" (locked and loaded) beklediğini belirtti.
Krizin yansımaları enerji piyasalarının ötesine geçiyor. İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, boğazın aynı zamanda gübre sevkiyatları için kritik bir darboğaz olması nedeniyle dünyanın "küresel bir gıda krizine doğru uyurgezer gibi ilerlediği" uyarısında bulundu. Dünya Gıda Programı, çatışmanın ve yüksek petrol fiyatlarının devam etmesi durumunda fazladan 45 milyon insanın akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalabileceğini tahmin ediyor. Kesinti; iklim değişikliği ve azalan yardım bütçelerinden gelen baskıları birleştirerek küresel ekonomi için vahim bir görünüm yaratan mükemmel bir fırtına oluşturdu.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi teşkil etmez.
